Η οριοθέτηση στα παιδιά με διάγνωση ΔΕΠ-Υ ή ΔΑΦ χρειάζεται ευελιξία, δημιουργικότητα και καλή κατανόηση των αναγκών του παιδιού. Παρουσιάζονται συχνά σημαντικές προκλήσεις, ωστόσο, με την κατάλληλη προσέγγιση τα όρια μπορεί να εδραιωθούν με τρόπο που προσφέρουν στο παιδί μια αίσθηση ασφάλειας και υποστήριξης. Λαμβάνοντας υπόψη, το ευρύ φάσμα του Αυτισμού και τις διαφορές στο επίπεδο λειτουργικότητας, κατανόησης, λόγου και επικοινωνίας των παιδιών που εντάσσονται στο φάσμα, αλλά και τις διαφοροποιήσεις των εκδηλώσεων συμπεριφοράς των παιδιών με ΔΕΠ-Υ, παρακάτω δίνονται κάποιες στρατηγικές γενικού περιεχομένου. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να αξιολογείται από τους ειδικούς το επίπεδο και οι ικανότητες του κάθε παιδιού ούτως ώστε να επιλέγεται κάθε φορά η καλύτερη και η καταλληλότερη προσέγγιση.

  • Δημιουργούμε ένα σαφές και καθορισμένο πρόγραμμα. Τα παιδιά με ΔΑΦ ή ΔΕΠ-Υ δυσκολεύονται ιδιαίτερα με τις αλλαγές και την αβεβαιότητα, για αυτό και είναι σημαντικό να εξασφαλίζομε ένα δομημένο και σταθερό περιβάλλον.
  • Χρησιμοποιούμε οπτικά μέσα, όπως χρονοδιαγράμματα που αποτυπώνουν το ημερήσιο πρόγραμμα, εικόνες, γραφήματα και εφαρμογές που βοηθούν τα παιδιά να γνωρίζουν τι να περιμένουν στη συνέχεια.
  • Τηρούμε με συνέπεια τη ρουτίνα  του παιδιού (ώρες αφύπνισης, γευμάτων συνήθειες πριν τον ύπνο). Όσο πιο προβλέψιμη είναι η μέρα, τόσο μειώνεται και το άγχος του παιδιού γύρω από τις μεταβάσεις.
  • Ορίζουμε σαφείς και απλούς κανόνες, χρησιμοποιώντας αντίστοιχη γλώσσα. Είμαστε άμεσοι και συγκεκριμένοι σε αυτό που ζητάμε από το παιδί. Ξεκινάμε πρώτα από τα σημαντικά και χτίζουμε πάνω σε αυτά, αποφεύγοντας να κατακλύσουμε το παιδί με κανόνες.
  • Χρησιμοποιούμε θετική ενίσχυση και ανταμείβουμε τη θετική συμπεριφορά. Εστιάζουμε στη θετική συμπεριφορά και προσφέρουμε ανταμοιβές ακόμα και για μικρά πράγματα. Επιλέγουμε να προσφέρουμε την ενίσχυση άμεσα, προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι κάνουν τη σύνδεση ανάμεσα στη συμπεριφορά και την ανταμοιβή.
  • Είμαστε ευέλικτοι με τα όρια και έχουμε υπομονή, ώστε να διασφαλίσουμε ότι το παιδί δεν αισθάνεται παγιδευμένο ή πολύ περιορισμένο. Ευελιξία σημαίνει να προσαρμόζουμε τον τρόπο που θέτουμε τα όρια. Κατανοούμε και εντοπίζουμε τα ερεθίσματα π.χ. υπερδιέγερση ή άγχος, που καθιστούν πιο δύσκολη την τήρηση ορίων και φροντίζουμε την ελαχιστοποίηση αυτών. Παράλληλα, δίνουμε επιλογές στο παιδί, γεγονός που το κάνει να νιώθει ότι  έχει περισσότερο έλεγχο. Μπορούμε να πούμε στο παιδί για παράδειγμα «θέλεις να καθαρίσεις τώρα το δωμάτιο σου ή να φας πρώτα το φαγητό σου και να το καθαρίσεις μετά;».
  • Ενημερώνουμε τα παιδιά για τις συνέπειες, αλλά διατηρούμε την ευελιξία μας. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ ή αυτισμό μπορεί να δυσκολεύονται να κατανοήσουν γιατί κάτι δεν πάει καλά μέχρι να τους το εξηγήσουμε άμεσα και με σαφήνεια. Ωστόσο οι συνέπειες χρειάζεται να είναι προβλέψιμες και να έχουν εξηγηθεί στο παιδί εκ των προτέρων.
  • Διατηρούμε την ψυχραιμία μας όταν θέτουμε τα όρια. Παραμένουμε ήρεμοι και προσπαθούμε να μην αντιδράσουμε συναισθηματικά. Παράλληλα, είναι σημαντικό να αποφύγουμε τη διαφωνία και την ένταση εκείνη τη στιγμή. Χρησιμοποιούμε εναλλακτικούς τρόπους να επικοινωνήσουμε το όριο, αν οι προφορικές οδηγίες δε λειτουργούν, όπως οπτικές ή αισθητηριακές ενδείξεις.
  • Δείχνουμε ενσυναίσθηση. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ ή αυτισμό μπορεί να δυσκολεύονται να ακολουθήσουν τα όρια, επειδή φορτίζονται συναισθηματικά πιο εύκολα ή δεν τους είναι εύκολο να επεξεργαστούν τους κανόνες. Γι αυτό είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε τις προσπάθειές τους, ακόμα κι αν δεν τα καταφέρουν τέλεια. Αναγνωρίζουμε τις δυσκολίες και τις προκλήσεις, και δείχνουμε ενσυναίσθηση και υπομονή.
  • Συνεργαζόμαστε με το παιδί για να συνδιαμορφώσουμε τα όρια. Όταν είναι δυνατό, εμπλέκουμε το παιδί στη διαμόρφωση των κανόνων ή του πλάνου της ημέρας, ώστε να νιώθει ότι έχει λόγο και συμμετοχή. Αυτό αυξάνει τη διάθεση συνεργασίας και μειώνει τις συγκρούσεις.
  • Προσαρμόζουμε τις προσδοκίες μας με βάση τη φάση ανάπτυξης και τις ιδιαιτερότητες του παιδιού. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ ή ΔΑΦ δεν “αρνούνται” τα όρια, αλλά μπορεί να δυσκολεύονται να τα επεξεργαστούν ή να τα εφαρμόσουν λόγω νευροαναπτυξιακών διαφορών. Η πρόοδος μετριέται συχνά σε μικρά βήματα.
  • Φροντίζουμε και τον εαυτό μας ως φροντιστές. Η θέσπιση ορίων με συνέπεια απαιτεί σταθερότητα, ψυχραιμία και επάρκεια πόρων, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο για έναν γονέα ή δάσκαλο. Είναι χρήσιμο να ζητάμε βοήθεια από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, να συμμετέχουμε σε ομάδες υποστήριξης ή να κάνουμε διαλείμματα όταν χρειάζεται.
  • Αναζητούμε τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας, ενός συμβούλου ή ενός θεραπευτή που μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία ενός εξατομικευμένου πλάνου συμπεριφοράς για το παιδί.